Taal: als ze het maar snappen

lesIrritant, zo’n schooljuf die je de les leest over taal. Wat maakt dat nou uit? Als ze het maar snappen. Hoewel niet altijd duidelijk is wie ‘ze’ dan zijn.

Functioneel correcte taal

Ik pleit er bij mijn klanten altijd voor om functioneel correcte taal te schrijven. Dat betekent inderdaad dat de doelgroep het moet snappen. Hier een voorbeeld uit NRC Next, een krant die mijn Google+-volgers steeds voorbij zien komen met inspirerende quotes of belangwekkende artikelen.

Coververhaal

“Koerden – Nog altijd worden ze door de EU en de VS officieel als terroristen beschouwd. Maar nu de extremistische sunnieten van IS oprukken, zijn het de Koerdische strijders die ze in toom moeten houden. Daarom steunt het Westen hen nu.’ Zo begint het coververhaal op pagina 4 van 20 augustus. Laat ik die tekst eens fileren op taal.

Passieve zin

De eerste zin is passief. Het kan dat NRC Next daarvoor gekozen heeft omdat het onderwerp van het stuk Koerden is, en niet de EU en de VS. Door de gebruikte taal ligt er meer nadruk op ‘ze’, dus de Koerden, dan op degenen die hen als terroristen beschouwen.

Actieve taal

Toch pleit ik ervoor om passieve zinnen actief te maken. De zin zou dan worden:

‘De EU en de VS beschouwen Koerden officieel nog altijd als terroristen.’

Let op, ik heb het werkwoord ‘beschouwen’ bewust tussen de EU en de VS enerzijds en de Koerden anderzijds geplaatst om verwarring te voorkómen, want daar gaat het om: dat de lezer meteen begrijpt wat ik bedoel. Met het woord ‘Koerden’ vooraf, kun je ook het verwijswoord ‘hen’ gebruiken:

‘Koerden – De EU en de VS beschouwen hen officieel nog altijd als terroristen.’

Deze zin legt iets meer nadruk op het Westen, maar daartoe behoort de doelgroep ook, dus dat spreekt meteen aan. Ik vind het beter dan wat er nu in de krant staat.

Het gevaar van verwijzingen

Een verwijswoord kan snel voor verwarring zorgen. In de tweede zin voert NRC Next een derde partij op: de extremistische sunnieten van IS. Voor mij is het wereldtoneel behoorlijk ingewikkeld. Daar gaat dit artikel zelfs over: een groep die in de ene situatie je vijand is, is in een andere context je bondgenoot. Ik moest de tweede zin twee keer lezen:

‘Maar nu de extremistische sunnieten van IS oprukken, zijn het de Koerdische strijders die ze in toom moeten houden.’

Wie moet wie nou in toom houden? Als je deze zin apart ziet, kan het zowel betekenen dat IS de Koerden in toom moet houden, als andersom. En dan hebben we het nog niet over de EU en de VS. Pas als je de hele alinea twee keer leest, is het duidelijk dat de Koerden de IS in toom moeten houden. De verwarring is deels op te lossen door niet het gemakkelijke ‘ze’ te gebruiken, maar het correctere ‘hen’. ‘Ze’ kan staan voor zowel ‘zij’, ‘hen’ of ‘hun’. Om de lastige keuze tussen ‘hen’ en ‘hun’ te vermijden, kun je vaak beter ‘ze’ gebruiken. ‘Ze’ is niet fout, maar in deze zin wel verwarrend. Je kunt hier natuurlijk verwijzen naar ‘IS’. De herhaling maakt de zin er niet mooier op en dan weet je nog steeds niet wie wie in toom moet houden. Het beste is dus:

‘Maar nu de extremistische sunnieten van IS oprukken, zijn het de Koerdische strijders die hen in toom moeten houden.’

Hen of hun

In de spreektaal is het verschil helemaal verdwenen en wie geen Duits, Latijn of Spaans beheerst raakt het gevoel ervoor kwijt: is het ‘hun’ of ‘hen’? Het is echter heel gemakkelijk:

  • Een lijdend voorwerp is altijd ‘hen’. Dat ontdek je door de zin om te draaien: ‘Zij moeten in toom worden gehouden door de Koerden’. Dan wordt het lijdend voorwerp het onderwerp en verandert het in ‘zij’.
  • Staat er een voorzetsel voor, dan schrijf je ‘hen’, is het te vervangen door ‘voorzetsel + hen’, dan schrijf je ‘hun’.

Er bestaat nu de kans dat je schamper gaat lachen. Dat ik net zo klink als de wiskundeleraar die voor een overrompelde klas zegt, dat ‘hieruit gemakkelijk te concluderen valt dat…’ Of zoals mijn Duitse vriendin die me de naamvallen wel eens even zou uitleggen met een ezelsbruggetje dat alleen werkt als Duits je moedertaal is. Voor wie niet van kindsaf correct Nederlands om zich heen gehoord heeft, is het helemaal niet gemakkelijk. Het enige wat ik dan kan adviseren: schrijf het op in een taal die de ander onmiddellijk begrijpt. Laat het een nacht marineren en lees het zelf nog eens hardop. Vaak herken je dan ook onduidelijkheden. Of laat je tekst redigeren door iemand die goed in taal en tekststructuur is en die bovendien de inhoud echt begrijpt terwijl hij kan lezen alsof hij er niets van begrijpt.

Techniek

Veel technici vinden taal lastig. ‘Als ze het maar begrijpen’, hoor ik dagelijks van technische professionals. Maar hun lezers, andere technici, houden vaak ook niet van taal. Dat maakt het des te belangrijker om een tekst heel precies te formuleren in taal en structuur. Met mijn technische achtergrond (TU Delft, IT-consultant, werkplaatschef busonderhoud en medewerker Rijkswaterstaat) kan ik mij gemakkelijk inleven in de materie en tegelijk in de schoenen van de lezer stappen. Juist in de techniek is het erg kostbaar om communicatiefouten te maken!

Gratis kennismaking

Wil je mij naar de structuur en taal je tekst of webtekst laten kijken? Maak dan nu gebruik van het gratis kennismakingsaanbod en stuur je tekst van maximaal 300 woorden naar mij op. Kopieer je tekst dan in het contactformulier hieronder.

naam

e-mailadres

onderwerp

boodschap

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Blogbijbel gebruikt cookies om de site goed te laten functioneren. Klik voor akkoord. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website staan op 'toestaan cookies' om je de beste surfervaring te geven. Ik verzamel anonieme gegevens met Google Analytics om te zien hoe mijn website functioneert en welke blogartikelen populair zijn. Ik volg je niet persoonlijk. Mijn privacyverklaring staat onder Contact: https://www.blogbijbel.nl/contact-met-de-blogbijbel/ Als je deze website blijft gebruiken zonder het wijzigen van je cookie-instellingen of je klikt op 'Akkoord' hieronder, ga je akkoord met deze instellingen.

Sluiten